Éclats de familles

Vanaf het prille begin van de fotografie heeft de familie zich op natuurlijke wijze in het hart van het beeld genesteld. Voor de lens van
de daguerreotypieën laat men zich vaak met zijn naasten fotograferen. Naarmate ervaren amateurs de mogelijkheden van het apparaat verkennen, worden familieleden – soms tegen hun zin – geïmproviseerde modellen. Toen Kodak in 1888 een gebruiksvriendelijke camera op de markt bracht, was het de bedoeling dat iedereen zijn eigen herinneringen kon bewaren, als een discrete archivaris van momenten die thuis werden vastgelegd, en zo bij te dragen aan de totstandkoming van wat later de ‘familiearchieven’ zou worden genoemd.

Maar hoe fotograferen we vandaag de dag onze dierbaren? Hoe kijken we naar onze naasten, naar de banden die ons verbinden, of die ons soms ontglippen? Roept de familiefotografie nog steeds alleen maar bevroren geluksmomenten op, die momenten die in de afgelopen decennia vaak werden gekozen om de albums te vullen? Of wordt het beeld, nu het begrip ‘familie’ zelf wordt hertekend, opnieuw uitgevonden en elders gezocht, een instrument om te bevragen, te deconstrueren en de breuken en het zwijgen bloot te leggen? En waar ligt die subtiele, bijna onmerkbare grens tussen persoonlijke herinnering en artistieke daad? Het is op deze vragen dat de tentoonstelling Éclats de familles een antwoord probeert te geven, door zich te richten op hedendaagse fotografen, diegenen die zekerheden aan het wankelen brengen, die de flitsen – van gelach, stemmen, tranen, herinneringen – vastleggen van een veelzijdige, veranderlijke en soms opnieuw verbeeldde familie. Elf Belgische of in België gevestigde fotografen sieren de muren van het Musée de la Photographie, met als gemeenschappelijk kenmerk dat ze deel uitmaken van de familie die ze fotograferen, waardoor de blikken, de verwantschappen en de vormen van verbondenheid zich vermenigvuldigen.

Voor sommigen past het fotograferen in een dagelijks leven dat wordt gekenmerkt door de wens om de tijd stil te zetten, hun naasten door de dagen heen vast
te leggen en een visueel geheugen op te bouwen. Zo vereeuwigt Chrystel Mukeba het dagelijks leven van haar kinderen en fotografeert ze de tederheid van de familiebanden en de diepgang van eenvoudige gebaren. Tussen het Italië van zijn afkomst en het België van zijn heden stelt Pascal Sgro een fotoboek samen waarin het alledaagse een spoor en een fragment van zintuiglijke herinneringen wordt. Annabel Werbrouck verkent het fragiele evenwicht van de ontmoeting en het wederzijds vertrouwen tussen een kind en zijn pleeggezin, een thuis dat beetje bij beetje een plek van herstel wordt. De beelden van de naasten van Matthieu Marre trachten door de jaren heen een gevoelige innerlijkheid en spirituele diepgang te onthullen, in plaats van de werkelijkheid te documenteren.
Voor anderen staat de familie niet centraal in hun artistieke praktijk, maar brengt een bijzondere gebeurtenis hen ertoe zich er dieper in te verdiepen. Het levenseinde van zijn ouders, die met een tussenpoos van negen maanden overleden, zet Philippe Herbet ertoe aan zijn fotografische blik te richten op het intieme, waar de afwezigheid voelbaar wordt. Nick Hannes presenteert een visueel dagboek, gemaakt tijdens de lockdown, waarin hij de eenvoudige en onverwachte momenten van vreugde binnen zijn gezin vastlegt, in een tijd die zwaar op de proef werd gesteld.
Soms wordt fotografie een middel om de kwetsbaarheden binnen het gezin te verkennen. Met een unieke blik legt Olivier Cornil het gewicht vast
van de stiltes die de familiebanden omhullen. Anne De Gelas onderzoekt op haar beurt de verandering in gebaren en interacties naarmate haar zoon opgroeit. Ten slotte nemen de thema’s archief en herinnering een centrale plaats in binnen de familieverhalen. Simen K. Lambrecht blikt terug op de herinneringen aan zijn grootmoeder aan de hand van haar brieven en Vlaamse landschappen, waarbij hij herinneringen, fictie en werkelijkheid met elkaar verweeft. Erell Hemmer gaat op haar beurt in op het rouwproces om haar
vader en de noodzaak om het vergeten te bestrijden, met bijzondere aandacht voor de familietuin, die een plek van herinnering is geworden. Camille Carbonaro duikt op haar beurt in haar mediterrane wortels door de matrilineaire overlevering, gebaren, tradities en familieherinneringen aan te snijden, een reeks thema’s die ook terug te vinden zijn in de publicaties van haar uitgeverij, Macaronibook. Aangevuld met de blikken van andere fotografen – via boeken of beelden uit de collecties van het Musée de la Photographie – weeft Éclats de familles met fragmentarische accenten een verhaal rond het fotograferen van de naasten, en biedt het, zonder de pretentie volledig te zijn, de vele facetten van de familie in de hedendaagse Belgische fotografie. 

Curator Adeline Rossion