Vincent Catala. Île Brésil

De foto’s van Vincent Catala komen niet overeen met de klassieke, of zelfs officiële, voorstellingen van Brazilië. De heldere stereotypen van vreugde, ritme, exotisme, welvaart of juist ellende die deze toespraken omringen, negeren het gezicht van het land dat de kunstenaar in zijn beelden laat zien. En daarin schuilt hun kracht.

Île Brésil is het resultaat van een langdurige ervaring. Het beslissende moment is hier een langzame en uitgewerkte constructie die nauw verweven is met het leven van
de fotograaf, die al vijftien jaar in Brazilië woont. De afgelopen tien jaar heeft hij geduldig de drie belangrijkste omgevingen waar hij zich heeft gevestigd onder de loep genomen. De eerste bevindt zich in de Westzone van Rio de Janeiro, een buitenwijk die ver afstaat van de beelden die doorgaans met Rio worden geassocieerd. De tweede speelt zich af in Groot-São Paulo, de immense cirkelvormige buitenwijk van de grootste stad van Latijns-Amerika.

De derde heeft als decor Brasília (en het achterland), een miniatuurhoofdstad die per definitie perifeer is. Door het ‘infra-gewone’ van een wereld te fotograferen die nu de zijne is geworden, neemt Vincent Catala ons mee naar
de anonieme randgebieden van de drie belangrijkste Braziliaanse steden. Deze gebieden, die hij onvermoeibaar te voet, op de motor of met de bus doorkruist, zijn noch arm noch rijk, enorm en dunbevolkt, en zijn ruimtes die je overal in Brazilië aantreft, hoewel ze nooit worden getoond. Op deze plekken zonder grenzen of centra is het gevoel van isolatie niet alleen geografisch, maar ook subjectief, mentaal. De metafoor van het eilandleven lijkt alomtegenwoordig. Men ervaart het gevoel van een verwachting, misschien van een onvermijdelijkheid.

Als een bevroren moment vóór de dreiging van een uitbarsting. Waar gaat het om?
Vincent Catala probeert deze vraag niet te beantwoorden, hoewel hij ze in zijn foto’s stelt. In een krachtige tekst die hij aan Île Brésil wijdde, biedt de Braziliaanse schrijver João Paulo Cuenca een verklaring. “In het land dat zijn revolutie niet heeft gemaakt en weigert zijn verleden van slavernij en etnocide definitief tot geschiedenis te maken, is vooruitgang een illusie, zijn rechten niet gewaarborgd en barst de wanhoop nooit los. De inwoners zijn als gevangenen van een permanent heden, zonder bewustzijn van het verleden en zonder vooruitzicht op een werkelijk nieuwe toekomst.”

Tussen strikte opnameprotocollen en instinctieve omzwervingen legt Vincent Catala de ambiguïteit vast van een land-continent waar het licht evenveel verlicht als verduistert. De doorkruiste gebieden, aanvullende stukjes van dezelfde puzzel, geven de uitgerekte tijdelijkheid en de complexiteit van het project weer.
Een audiovisuele installatie, waarin geluid en bewegend beeld samenkomen, verlengt en verbreedt het visuele universum dat de auteur schetst.

Vincent Catala maakt in zijn praktijk gebruik van fotografie, tekst, video en geluidsinstallaties. Hij was van 2014 tot 2026 lid van het agentschap VU’ en is onlangs teruggekeerd naar Frankrijk na vijftien jaar in Brazilië te hebben gewoond en gewerkt.

Zowel in zijn opdrachten als in zijn persoonlijke werk onderzoekt hij de relatie van het individu tot zijn omgeving en brengt hij de subjectieve voorstellingen daarvan in beeld: eenzaamheid, veerkracht, vrijheid... Met een voorliefde voor langetermijnbenaderingen richt hij zich op specifieke gebieden, die zowel zeer afgebakend als complex zijn, die een bepaalde voorstelling van de wereld laten zien en waar het idee van universaliteit tot uiting komt door ontmoetingen en een bepaalde geografie. Zoals de anonieme marges van een Brazilië dat verdeeld is tussen een door oude atavismen gevoede fataliteit en een diep verlangen naar verandering.

Dit onderzoek neemt de vorm aan van een langlopend project getiteld Île Brésil, dat hij van 2013 tot 2023 ontwikkelt in de drie perifere regio’s waar hij achtereenvolgens woont en werkt: het westen van Rio de Janeiro, vervolgens Groot-São Paulo, en ten slotte het federaal district (Brasília en de satellietsteden).

Zijn werk wordt regelmatig gepubliceerd (M Le magazine du Monde, Télérama, Fisheye, Revista ZUM) en was te zien in diverse tentoonstellingen in Parijs, Amman, Rio de Janeiro, São Paulo, Tbilisi, Braga en Cadaqués. In 2015 werd het opgenomen in de permanente collectie van het Museum voor Moderne Kunst van Rio de Janeiro (MAM/ RJ). Tijdens de editie van Paris Photo in 2017 presenteert Galerie VU’ een deel van zijn werk over Brazilië. Het Instituto Moreira Salles (IMS/SP) doet twee jaar later hetzelfde in São Paulo. Uitgeverij Dunes wijdt in oktober 2025 een monografie aan de serie Île Brésil.

Met de steun van de Franse Ambassade in België en het Institut français. In het kader van EXTRA, een programma dat Franse hedendaagse creatie in België ondersteunt.